W ostatnich tygodniach pojawiły się informacje, że Komisja Europejska rzekomo zamroziła środki w ramach programu SAFE dla Węgier. Twierdzenie to było szeroko komentowane przez polityków prawicy i prawicowe media, oskarżające Brukselę o niesprawiedliwe traktowanie krajów, których polityka nie odpowiada Unii.
Program SAFE, wprowadzony przez Unię Europejską w maju 2025 roku, ma na celu wzmocnienie przemysłu obronnego w Europie, oferując państwom członkowskim 150 miliardów euro w formie nisko oprocentowanych pożyczek na sfinansowanie projektów zbrojeniowych. Zaskakujące jest, że chociaż Węgry wstrzymały się od głosu podczas zatwierdzania programu w Radzie UE, kraj ten aplikuje o 16,2 miliarda euro, co jest trzecią największą kwotą wnioskowaną przez państwa członkowskie.
Węgrom zarzuca się, że ich narodowy plan inwestycji zbrojeniowych nie został jeszcze oceniony przez Komisję Europejską. Procedura przyznawania środków z programu SAFE wymaga weryfikacji planów pod kątem zgodności z wymogami programu oraz ich celów. Dopiero po akceptacji przez Komisję, środki mogą zostać wypłacone. Tymczasem KE nadal analizuje węgierskie propozycje i nie podjęła jeszcze decyzji o przyznaniu środków.
Nie ma jednak dowodów na to, że Komisja faktycznie zamroziła fundusze dla Węgier. Aby takie działanie było możliwe, musiałaby zostać uruchomiona procedura mechanizmu praworządności, zgodnie z rozporządzeniem z 2020 roku. Procedura ta umożliwia zawieszenie środków unijnych w przypadku stwierdzenia, że łamanie zasad praworządności w danym kraju zagraża zarządzaniu budżetem Unii.
Rzeczniczka Komisji Europejskiej, Paula Pinho, potwierdziła, że proces oceny węgierskiego planu inwestycyjnego trwa. Węgry nie są jedynym krajem, którego wniosek jest wciąż analizowany – podobna sytuacja dotyczy m.in. Francji i Czech.
Choć program SAFE nie przewiduje ex-ante warunków w zakresie praworządności, warto zauważyć, że Węgry mają zamrożone środki z innych funduszy UE. W 2022 roku Komisja Europejska już uruchomiła mechanizm warunkowości wobec Węgier ze względu na naruszanie niezależności sądownictwa oraz brak działań antykorupcyjnych.
Środki z funduszu odbudowy również pozostają niewypłacone ze względu na niespełnienie warunków praworządnościowych. Węgry utraciły dostęp do znacznej części tych środków, co rodzi pytania o możliwość pozyskania funduszy z programu SAFE, biorąc pod uwagę ich problemy z praworządnością.
Podsumowując, środków z programu SAFE nie można uznać za zamrożone, ponieważ proces weryfikacji wciąż trwa. Decyzje w tej sprawie zależą od zakończenia oceny planu inwestycyjnego i możliwego zastosowania mechanizmu praworządności wobec Węgier.
Dodaj komentarz