Wypowiedź ministra spraw zagranicznych Radosława Sikorskiego z połowy września 2026 r. na forum Jałtańskiej Strategii Europejskiej w Kijowie wywołała natychmiastową reakcję Kremla i postawiła w centrum uwagi strategiczne dylematy wschodniej flanki NATO. Sikorski wskazał, że obwód królewiecki jest silnie zmilitaryzowany, lecz praktycznie pozbawiony konwencjonalnych sił lądowych, a Putin zakłada, iż Sojusz – jako pokojowy – nie wykorzysta tej lokalnej słabości. Zaproponował aktywizację ćwiczeń wojskowych na granicy z enklawą, tak aby wprowadzić strategiczną nieprzewidywalność do planowania obronnego Moskwy. W bardziej bezpośrednich relacjach z tej samej wypowiedzi pojawiało się wezwanie do manewrów „tak agresywnych”, by Rosja nie była pewna intencji NATO i została zmuszona do przerzutu części sił z Ukrainy.
Oficjalnie ćwiczenia NATO na wschodniej flance pozostają defensywne: służą współpracy, gotowości do odstraszania i ochronie terytorium sojuszników. W praktyce ostatnich miesięcy pojawiały się jednak elementy, które Moskwa wyjaśnia jako modelowanie działań ofensywnych. W sierpniu 2026 r. nad Polską i regionem bałtyckim, w pobliżu Królewca, odbyły się niezapowiedziane wcześniej manewry lotnicze pod amerykańskim dowództwem. Brały w nich udział m.in. myśliwce F-35, samoloty wczesnego ostrzegania E-3A AWACS, tankowce oraz – co szczególnie zauważono – nowy amerykański samolot walki elektronicznej EA-37B Compass Call.
Polskie Dowództwo Operacyjne opisywało je jako zaplanowane ćwiczenia współpracy. Część analityków i komentatorów wojskowych wskazywała jednak, że kombinacja zdolności rozpoznawczych, walki elektronicznej i uderzeniowych tworzy pakiet umożliwiający szybkie „prześwietlenie” i potencjalne wyłączenie systemów obronnych enklawy. Rosyjskie ambasady i media konsekwentnie przedstawiają takie manewry jako przygotowania do blokady lub „odłączenia” Królewca od reszty Rosji, a nawet jako ćwiczenie scenariuszy ofensywnych. W odpowiedzi Moskwa zagroziła użyciem „całego arsenału”, w tym broni jądrowej, w przypadku prób izolacji regionu, oraz uderzeniami prewencyjnymi na centra decyzyjne państw NATO.
Dla Polski, Litwy, Łotwy i Estonii takie podejście niesie konkretne ryzyka, które wykraczają poza samą retorykę.
Po pierwsze, aktywizacja tych ćwiczeń wzmacnia rosyjskie uzasadnienie do eskalacji działań hybrydowych prowadzonych właśnie z Królewca. Zakłócenia GNSS/GPS już dziś utrudniają lotnictwo cywilne i żeglugę w regionie bałtyckim; dalsze prowokacje mogą prowadzić do częstszych i bardziej agresywnych kampanii elektronicznych, cybernetycznych czy sabotażowych, które uderzają w infrastrukturę krytyczną i codzienną bezpieczeństwo mieszkańców państw frontowych. Litwa wielokrotnie raportowała wzrost liczby anten walki elektronicznej w obwodzie.
Po drugie, podnosi się ryzyko błędnej kalkulacji i incydentów. Ćwiczenia o charakterze „agresywnym” lub niezapowiedziane pakiety lotnicze w bezpośrednim sąsiedztwie zmilitaryzowanej enklawy zwiększają prawdopodobieństwo bliskich spotkań w powietrzu, naruszeń przestrzeni powietrznej czy prowokacji dronowych. W warunkach wysokiego napięcia i rosyjskiej retoryki nuklearnej każdy taki incydent może zostać eskalacyjnie zinterpretowany. Przesmyk suwalski, już i tak wąski punkt strategiczny, staje się jeszcze bardziej napiętym obszarem.
Po trzecie, istnieje efekt odwrotny do zamierzonego. Celem Sikorskiego było zmuszenie Rosji do przerzutu sił z Ukrainy i wprowadzenie niepewności. W praktyce może to prowadzić do dalszej militaryzacji Królewca,
Po czwarte, koszty operacyjne i polityczne dla państw wschodniej flanki. Utrzymywanie wysokiej gotowości, rotacje sił, wzmacnianie obrony powietrznej i ochrona infrastruktury pochłaniają zasoby, które mogłyby iść na inne priorytety.
Jednocześnie agresywna retoryka i ćwiczenia mogą komplikować jedność sojuszniczą – część partnerów zachodnioeuropejskich może postrzegać je jako nadmiernie prowokacyjne, co utrudnia spójne wsparcie. Dla Polski i państw bałtyckich oznacza to również stałe życie w warunkach podwyższonego ryzyka, co ma wymiar społeczny i polityczny.
JACEK TOCHMAN
Dodaj komentarz