8 lipca 2026 roku w Polsce weszła w życie ustawa o szczególnych środkach ochrony w postępowaniu cywilnym dla osób uczestniczących w debacie publicznej. Popularnie nazywana ustawą anty-SLAPP, implementuje europejską dyrektywę i wprowadza szczególne mechanizmy ochronne dla pozwanych, napaściowanych procesami za poruszanie ważnych społecznie tematów.
Nowa legislacja przewiduje możliwość odrzucania pozwów stanowiących nadużycie prawa procesowego. Sądy mogą teraz oddalić oczywiście bezzasadne powództwa na wczesnym etapie oraz nakładać grzywny na powoda, co ma przeciwdziałać próbom tłumienia debaty publicznej poprzez nadmierne procesowanie.
Jednocześnie ustawodawca uzupełnił artykuł 41 kodeksu postępowania cywilnego, rozszerzając zakaz nadużywania prawa procesowego. Nowe przepisy jasno stwierdzają, że czynność procesowa, która stanowi nadużycie, jest niedopuszczalna, chyba że przewidziano inaczej.
Przed reformą działania uznawane za nadużycie były często skuteczne, a sądy mogły stosować jedynie ogólne sankcje, jak grzywny lub rozłożenie kosztów. Wprowadzone zmiany eliminują te wątpliwości i wzmacniają konsekwencje dla stron próbujących wykorzystywać procesy prawne niezgodnie z ich przeznaczeniem.
W praktyce, niedopuszczalność czynności jest teraz podstawą odrzucenia wielu środków zaskarżenia, takich jak apelacje czy zażalenia, jeśli zostaną wniesione niezgodnie z celem. Przepisy te mają na celu bardziej precyzyjne regulowanie procesów sądowych i zmniejszenie przeciągających się sporów.
Wprowadzenie tych regulacji budzi jednak pewne kontrowersje. Krytycy wskazują, że przesłanki do rozszerzenia sankcji są zbyt szerokie i mogą ograniczać prawo do odwołania, co jest zasadą konstytucyjną. Wykorzystanie nowych przepisów wymaga staranności, aby nie naruszać zasady dwuinstancyjności postępowania.
Z kolei, zwolennicy ustawy podkreślają jej znaczenie dla ochrony wolności słowa i uczestników debaty publicznej, wskazując na konieczność przeciwdziałania strategicznym pozwom, które mogą mieć charakter zastraszający.
Dalsza obserwacja będzie kluczowa, aby ocenić, jak nowe przepisy wpłyną na praktykę sądową i ochronę obywatelską w polskim systemie prawnym.
Dodaj komentarz