We współczesnej Polsce obserwujemy zjawisko określane jako nekrofilską formę nacjonalizmu, gdzie cierpienie i mit sarmacki tworzą podwaliny tożsamości narodowej. Taką diagnozę przedstawia prof. Nina Witoszek, historyczka kultury, wskazując na podatność naszego kraju na wpływy zewnętrzne. Czas zadać sobie pytanie, czy jest możliwe stworzenie nowej opowieści o Polsce, pozbawionej dotychczasowych ograniczeń. Prof. Witoszek odwołuje się do analizy Giuliano da Empoliego, która przedstawia współczesną geopolitykę jako przestrzeń zdominowaną przez „drapieżników” – aktorów łamiących normy liberalnej demokracji. Ich siła wzmacniana jest przez cyfrowe technologie oraz mity, które eksplorują negatywne emocje. Te narracje wzmacniają populizm, wykluczenie i podsycają antydemokratyczne ideologie. W kontekście Polski, dwie mitologie założycielskie – romantyzm i sarmatyzm – dominują w opowieściach o narodowej tożsamości. Pierwsza z nich, wywodząca się z XIX wieku, podkreśla mesjanistyczną rolę Polski, co czasem skutkuje wynoszeniem męczeństwa ponad konstruktywne działanie. Druga, mit sarmacki, chociaż historycznie nie związana ze Słowianami, była chętnie przyjmowana przez polską szlachtę jako symbol wyjątkowości i wolności. Oba mity tworzą fundament dla polityki opartej na resentymentach, co zachęca do wykluczania „innych” i wzmacnia konserwatyzm. Prof. Witoszek zwraca uwagę na potrzebę zmiany tej narracji. Polska ma potencjał innowacyjny, czego dowodzą historyczne przykłady, takie jak Konfederacja Warszawska z 1573 roku czy Konstytucja 3 maja. Zamiast tworzenia nowej opowieści od zera, konieczne jest wydobycie i wzmocnienie alternatywnych narracji, które dotychczas były marginalizowane. Witoszek proponuje, by zamiast koncentrować się na romantyczno-sarmackich mitach, Polska znalazła narrację opartą na swoim pionierskim duchu i innowacjach. Taka zmiana w podejściu narracyjnym mogłaby zniwelować wpływy destrukcyjne i wzmocnić pozycję Polski na arenie międzynarodowej. Aktualne wyzwanie nie polega na redefiniowaniu przeszłości, lecz na przyjęciu perspektywy, która umożliwi Polsce lepsze wykorzystanie jej potencjału w globalnym kontekście.
Dodaj komentarz