Od 5 marca 2026 roku uchodźcy z Ukrainy posiadający status UKR korzystali z bezpłatnych świadczeń medycznych w Polsce na mocy tzw. specustawy. Po jej wygaśnięciu wielu z nich utraciło prawo do darmowego leczenia i musiało stawić czoła nowym wyzwaniom. Aby ponownie uzyskać dostęp do usług medycznych, Ukraińcy chcący dobrowolnie opłacać składki zostali poinformowani przez NFZ o konieczności wniesienia jednorazowej opłaty dodatkowej w wysokości około 17 tysięcy złotych.
Decyzja ta oparta jest na ogólnej ustawie o świadczeniach opieki zdrowotnej, która nakłada obowiązek uiszczenia dodatkowej opłaty na osoby z przerwą w opłacaniu składek. W przypadku przerwy od 3 miesięcy do roku wynosi ona 20% dochodów przyjętych jako podstawa wymiaru składki. Dłuższa przerwa oznacza jeszcze wyższe koszty.
Problem zauważyła organizacja pozarządowa, która zgłosiła sprawę do Rzecznika Praw Obywatelskich. Rzecznik Marcin Wiącek w piśmie do prezesa NFZ podważył zasadność obciążania obywateli Ukrainy dodatkowymi opłatami. Zwrócił uwagę, że specustawa jeszcze niedawno uprawniała ich do korzystania ze świadczeń jak osoby ubezpieczone. Prezes NFZ, Filip Nowak, wyjaśnił jednak, że wsparcie udzielane uchodźcom podlega przepisom unijnym jako świadczenia pomocy społecznej, a nie jako okresy składkowe.
Jedyną opcją dla obywateli Ukrainy jest składanie indywidualnych wniosków o zwolnienie z opłaty lub rozłożenie jej na raty. Mogą się oni powoływać na trudną sytuację materialną, rodzinną czy zdrowotną. W takich sytuacjach NFZ może odstąpić od pobrania opłaty lub rozłożyć ją na maksymalnie 12 rat.
Rzecznik Praw Obywatelskich nadal ma wątpliwości co do praktyk stosowanych przez różne oddziały NFZ. Zastępca rzecznika, Adam Krzywoń, ponownie zwrócił się do NFZ o wyjaśnienia i zasady, którymi kierują się oddziały wojewódzkie przy przyznawaniu ubezpieczeń. NFZ podtrzymuje, że decyzje mają być zgodne z obowiązującymi przepisami, ale jednocześnie wskazuje na możliwość elastycznego podejścia w uzasadnionych przypadkach.
Kontrowersje wokół dodatkowych opłat dla Ukraińców w Polsce mogą mieć dalsze konsekwencje, szczególnie jeśli chodzi o dostępność i zasady korzystania z opieki medycznej dla obywateli Ukrainy, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji życiowej.
Dodaj komentarz