Bolesław Prus, mistrz opisów XIX-wiecznej Warszawy, stworzył dzieło, które do dziś nie przestaje zaskakiwać. Jego powieść „Lalka”, publikowana pierwotnie w częściach na łamach „Kuriera Codziennego”, wprowadziła czytelników w stan zainteresowania i emocji. Chociaż pomysł wydawania powieści w odcinkach nie był nowy – podobne praktyki stosowali Charles Dickens czy Eugene Sue – w Polsce z sukcesem sięgnął po niego m.in. Prus.
Historycznym zamieszaniem stało się zakończenie „Lalki”, które budziło skrajne emocje wśród warszawskich intelektualistów. Losy Wokulskiego, śledzone z pasją przez ponad dwa lata, zakończyły się nagle, nie pozostawiając wyjaśnienia jego tajemniczego odejścia. Wokulski, ambitny przedsiębiorca, który próbował znaleźć swoje miejsce pośród arystokracji, zniknął bez śladu.
W finale „Lalki” Prus ukazał Wokulskiego stającego w obliczu upokorzenia po konfrontacji z niewierną Izabelą Łęcką. Bohater, wypełniony rozczarowaniem, opuszcza Warszawę, a jego ślady urywają się w Zasławku. Tam dochodzi do wybuchu, po którym bohater rozpływa się w powietrzu, pozostawiając jedynie domysły.
Czytelnicy rozważali różne scenariusze jego dalszego losu. Pierwszy, romantyczny wariant zakłada, że Wokulski popełnił samobójstwo w ruinach zamku, niszcząc swoje dawne złudzenia. Druga hipoteza sugeruje, że Wokulski zerwał z przeszłością i udał się do Francji, aby wspierać naukowe badania profesora Geista. W tej wersji odejście bohatera symbolizowało triumf pozytywizmu.
Trzecia, bardziej przyziemna teoria zakłada, że Wokulski faktycznie uciekł za granicę, by rozpocząć nowe życie z dala od warszawskich plotek. Ta wizja znalazła poparcie u doktora Szumana, który widział w Wokulskim potencjał nowoczesnego przedsiębiorcy.
Rozczarowanie czytelników skłoniło Prusa do publikacji eseju „Słówko o krytyce pozytywnej”, w którym wyjaśnił swoje twórcze intencje. Prus wyraził w nim pesymistyczną diagnozę polskiego społeczeństwa, gdzie Wokulski jako idealista nie znalazł miejsca na realizację swoich ambicji. Zakończenie powieści, zdaniem Prusa, odzwierciedlało współczesną mu rzeczywistość – brak zrozumienia dla jednostek wyprzedzających swoją epokę.
Ostatecznie, choć Prus planował kontynuację losów bohaterów w powieści „Sława”, to zrezygnował z tego zamysłu, odkładając swój pozytywistyczny entuzjazm. Z biegiem lat milczenie wokół losów Wokulskiego stało się nie tylko znamienne, ale i podkreślało artystyczną moc niedopowiedzeń. W ten sposób Prus stworzył jedno z najbardziej intrygujących zakończeń w polskiej literaturze, które do dziś fascynuje kolejne pokolenia czytelników.
Dodaj komentarz