Ponad cztery lata Polska pozostaje jednym z głównych krajów przyjmujących uchodźców wojennych. Łącznie już około 1,5–1,55 mln obywateli Ukrainy posiada ważne dokumenty pobytowe. Liczby te stabilizują się, a nawet lekko spadają, ale problemy związane z ich obecnością nie zniknęły. Rosnące napięcia społeczne, ograniczenia w dostępie do świadczeń i krytyka pod adresem władz skłaniają do pytania: czy rząd wykazuje bierność w rozwiązywaniu realnych trudności, czy też świadomie przechodzi od modelu otwartej pomocy humanitarnej do polityki usamodzielnienia i racjonalizacji kosztów?
Od wielkiej solidarności do „wygaszania”
W 2022 r. Polska zareagowała błyskawicznie. Specustawa o pomocy obywatelom Ukrainy otworzyła drzwi do rynku pracy, edukacji, opieki zdrowotnej i świadczeń socjalnych. Społeczeństwo odpowiedziało masową pomocą – prywatne mieszkania, zbiórki, wolontariat. Koszty państwowe były ogromne: z Funduszu Pomocy w latach 2022–2025 wydano łącznie ponad 45 mld zł.
Z czasem nastroje się zmieniły. Badania CBOS z lipca 2026 r. po raz pierwszy w historii pomiarów pokazały przewagę przeciwników przyjmowania uchodźców (52 proc.) nad zwolennikami (42 proc.). Sympatia do Ukraińców spadła dramatycznie – z ponad 50 proc. na początku 2023 r. do około 28 proc. na początku 2026 r. Przyczyny są złożone: zmęczenie wojną, postrzegane konkurencyjne naciski na rynek mieszkaniowy i usługi publiczne, kwestie historyczne (Wołyń), a także narracje o „uprzywilejowaniu” przybyszów. Badania wskazują jednak, że nie zawsze za niechęcią stoją twarde fakty ekonomiczne – lokalna obecność uchodźców nie zawsze pogarszała sytuację na rynku pracy czy mieszkaniowym.
Rząd (zarówno poprzedni, jak i obecny) zareagował ograniczeniami. W 2025 i 2026 r. weszły w życie przepisy „wygaszające” rozwiązania specjalne: dostęp do pełnej opieki zdrowotnej uzależniono od opłacania składek, 800+ – od pracy rodziców i uczęszczania dzieci do polskich szkół, a bezpłatne zakwaterowanie w ośrodkach zbiorowych zostało mocno ograniczone. Wymagania dotyczące paszportów doprowadziły do wykreślenia dziesiątek tysięcy osób z rejestru ochrony czasowej.
Czy to bierność? Raczej świadoma zmiana paradygmatu. Władze zareagowały na zmęczenie społeczne i presję budżetową, przenosząc ciężar z pomocy humanitarnej na aktywizację zawodową i normalizację statusu. Jednocześnie brakuje spójnej, długofalowej strategii integracji: systemowych programów językowych na dużą skalę, usprawnienia uznawania kwalifikacji czy realnego wsparcia samorządów w zakresie mieszkań i edukacji. Polityka migracyjna koncentruje się bardziej na kontroli i ograniczeniach niż na budowaniu akceptacji społecznej.
Bierność – jeśli tak ją nazwać – ma swoją cenę. Rosnąca niechęć może utrudniać reintegrację tych, którzy zdecydują się zostać, i osłabiać polsko-ukraińskie relacje strategiczne. Z drugiej strony, kontynuowanie modelu z 2022 r. bez zmian groziło dalszą erozją poparcia społecznego i napięciami politycznymi (co widać było już w kampanii prezydenckiej 2025 r.).
Dane pokazują, że diaspora ukraińska w Polsce wchodzi w fazę stabilizacji. Większość uchodźców planuje powrót – choć często dopiero po zakończeniu wojny. Część chce zostać i szuka obywatelstwa lub stałego pobytu. Rząd stoi przed wyborem: czy dalej ograniczać wsparcie, ryzykując dramatyczne historie jednostek, czy zainwestować w realną integrację, która zmniejszy napięcia i maksymalizuje korzyści gospodarcze.
Polska udowodniła w 2022 r., że potrafi działać szybko i solidarnie. Dziś, w 2026 r., potrzebuje nie tyle bierności, ile konsekwentnej, opartej na faktach polityki, która łączy racjonalizację kosztów z odpowiedzialnością za tych, którzy nie są w stanie się usamodzielnić. Bez tego problemy będą narastać – niezależnie od tego, czy nazwiemy to biernością, czy strategią.
JACEK TOCHMAN
Dodaj komentarz