Ustawa z 13 października 1998 roku, wprowadzająca reformy administracyjne w Polsce, w art. 73 ustalała zasady przejmowania nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Nieruchomości te, jeśli były zajęte pod drogi publiczne na koniec 1998 roku, automatycznie stawały się własnością publiczną z dniem 1 stycznia 1999 roku. Ta regulacja miała na celu uporządkowanie stanu prawnego gruntów rzeczywiście zajętych przez drogi.
Kluczowym warunkiem zastosowania tego przepisu było wykazanie, że na koniec 1998 roku nieruchomość była administrowana przez podmiot publiczny i służyła jako droga publiczna. Sam fakt przebiegania drogi przez prywatny grunt nie był wystarczający. Wojewoda, poprzez swoją decyzję, jedynie potwierdzał stan prawny, który już nastąpił. Wpisanie przejęcia w księgach wieczystych również odbywa się na podstawie końcowej decyzji wojewody, wydawanej z inicjatywy zarządu drogi.
Niezależnie od uznania przejęcia, kwestia odszkodowania była regulowana odmiennie. Art. 73 ust. 4 stanowił, że właściciel nieruchomości mógł wnioskować o odszkodowanie od 2001 do 2005 roku. Po upływie tego terminu roszczenia wygasały, co było przedmiotem kontroli Trybunału Konstytucyjnego. W 2011 roku Trybunał uznał, że art. 73 ust. 4 jest zgodny z Konstytucją, ponieważ kilkuletni termin na złożenie wniosku o odszkodowanie był wystarczający.
Podział odpowiedzialności za wypłatę odszkodowań zależał od rodzaju drogi. W przypadku dróg gminnych wypłaty dokonuje gmina, a dla innych typów – Skarb Państwa. Odszkodowanie opiera się na wartości nieruchomości z dnia ogłoszenia ustawy, czyli 29 października 1998 roku, a nie z dnia przejęcia. Nie uwzględnia się późniejszych ulepszeń dokonanych przez właściciela.
Skutki regulacji mogą być postrzegane przez właścicieli jako niesprawiedliwe, zwłaszcza gdy formalne potwierdzenie przejęcia następuje po wielu latach, a możliwość dochodzenia roszczeń wygasa. W każdym przypadku konieczne jest, by na dzień 31 grudnia 1998 roku spełnione były wszystkie przesłanki przewidziane w art. 73 ust. 1. Jeśli tak jest, dzisiejsze decyzje wojewodów mogą tylko formalnie potwierdzić skutek prawny wykonany wiele lat wcześniej, nie dając możliwości odzyskania utraconego majątku.
Dodaj komentarz